Tussen erkenning en achterstelling: waarom de cultuursector clubs en festivals op een nieuwe manier moet benaderen

Hamburg, 26 augustus 2026 – Het huidige ontwerp van de federale cultuurbegroting voor 2027 en de ontwikkelingen in de begrotingen van de deelstaten en gemeenten maken de structurele ongelijkheid duidelijk die het Duitse cultuurlandschap van oudsher kenmerkt. Terwijl essentiële subsidies voor de popcultuur, zoals het festivalstimuleringsfonds, moeten worden gekort (het plan is om deze te halveren tot 2 miljoen euro), mogen de Bayreuther Festspiele rekenen op een verhoging van 4,2 miljoen euro naar 5,2 miljoen euro. De focus op de ondersteuning van culturele ‘vuurtorens’ doet vermoeden dat de staatsminister van Cultuur nog steeds niet inziet op welke basis deze rusten en welke rol popmuziek in Duitsland daadwerkelijk speelt.

Wanneer staatsminister van Cultuur Weimer in interviews de grootste cultuurbegroting ooit in de Bondsrepubliek toejuicht, gaat hij voorbij aan het feit dat popculturele locaties met relatief geringe overheidsmiddelen een groot deel bijdragen aan de culturele, de bevordering van jong talent en de regionale toegevoegde waarde voor hun rekening nemen, en dat live-muziekevenementen in 2025 bijna 75 miljoen bezoekers konden verwelkomen (GEMA Song Economy, 2026).

Tegelijkertijd blijkt uit de laatste „Relevanzmonitor Kultur” van de Bertelsmann Stiftung (2025) een veelzeggende discrepantie aan: hoewel 91 procent van de bevolking het theateraanbod voor toekomstige generaties wil behouden, hebben vier op de vijf ondervraagden het afgelopen jaar helemaal geen klassieke culturele evenementen bezocht. 35 procent is nog nooit naar een klassiek concert of een operavoorstelling geweest. De hoge cultuur geniet abstracte maatschappelijke steun, maar wordt door de overgrote meerderheid niet bezocht.

Het regeringsontwerp voor 2027 houdt geen rekening met deze realiteit. Voor de centrale programma’s van de federale overheid op het gebied van pop- en livemuziek, waaronder het Festivalförderfonds, het Amateurmusikfonds, het Reeperbahn Festival en het Initiative Musik, is namelijk in totaal ongeveer 31 miljoen euro beschikbaar. Een bedrag dat één theater in een middelgrote gemeente in Duitsland alleen al ontvangt. Op federaal niveau komt dit, gezien de huidige cultuurbegroting van 2,36 miljard euro en de huidige begrotingssituatie, naar schatting neer op amper 1,3% van de cultuurbegroting van de federale regering, en dat terwijl in dit bedrag de sociaal-culturele sector en de jazz al zijn meegerekend. In plaats daarvan worden subsidieprogramma’s die onder andere gericht zijn op jong talent of het behoud van podia (bijv. het federale geluidsisolatieprogramma) teruggebracht naar het niveau van voorgaande jaren of stopgezet, hoewel de behoefte vanwege veranderde kosten- en omzetstructuren groter is dan ooit tevoren.

Waarom met name de popcultuur onevenredig grote bezuinigingen te verduren heeft, blijft politiek onbeantwoord. Hoe groot de behoefte binnen de scene is, blijkt uit de actuele cijfers:

• 74 procent van de clubs in Berlijn is in toenemende mate aangewezen op overheidssteun. In werkelijkheid maakt deze steun echter slechts 2 procent van de omzet uit (bron: clubonderzoek van de Berliner Clubcommission, 2026)

• 95 procent van de ondervraagde clubs ziet zonder structurele verbeteringen het voortbestaan op lange termijn van veel podia in gevaar komen. (Bron: clubonderzoek van de Berliner Clubcommission)

• Terwijl mega-evenementen een hoge vlucht nemen, is het segment van de kleinste concerten (tot 500 personen) het enige dat ten opzichte van het referentiejaar 2019 een daling van het aantal bezoekers met -5,7 procent laat zien – ondanks een vrijwel gelijkblijvend aantal evenementen. (Bron: GEMA Song Economy)

• Volgens berekeningen van het Duitse Muziekinformatiecentrum wordt elk theaterkaartje bij door de overheid gefinancierde theaters in Duitsland gesubsidieerd met gemiddeld ongeveer 191 euro per bezoek. (Bron: Duits Muziekinformatiecentrum) Daarentegen ontvangen live-muziekevenementen in de pop- en clubscene doorgaans geen institutionele basissubsidie en worden ze voornamelijk gefinancierd uit kaartverkoop- en horeca-inkomsten; de lopende subsidie per kaartje bedraagt daar in feite nul euro.

• De subsidieprogramma’s van het Initiative Musik zijn daarentegen al jaren massaal overtekend (bron: LiveMusikKommission)

Uit een internationale vergelijking blijkt: het kan ook anders

De staatssecretaris van Cultuur wijst er in gesprekken graag op dat andere landen „groter“ denken. In dit verband is het de moeite waard om naar de actuele ontwikkelingen in Groot-Brittannië te kijken: daar zal onder de nieuwe premier Burnham als een van de eerste maatregelen de bedrijfsbelasting onder andere voor livemuziekpodia worden verlaagd en zal 30 miljoen pond extra in de lokale muziekindustrie worden geïnvesteerd. Bovendien is er met het LiveLineFunds een sectorintern stimuleringsinstrument beschikbaar, waarbij bij grote evenementen 1 pond per ticket terugvloeit naar grassroots-podia. Dit werd vooral mogelijk gemaakt door sterke politieke steun en gerichte oproepen vanuit de sector.

Ook in Duitsland is er met het Live Music Fund Germanyvan de federale stichting LiveKultur een dergelijk fonds in de maak. Het krijgt tot nu toe echter niet de politieke steun die het, gezien de situatie in de sector, verdient. Als bovendien overheidsinstellingen op het gebied van cultuur verplicht zouden worden, of op zijn minst zouden worden aangemoedigd, om bij popcultuurevenementen bij te dragen aan een dergelijk fonds, zou de structurele onbalans in het subsidielandschap aanzienlijk kunnen worden verminderd. Bij een „Club Euro“ per ticket zouden alleen al de Adele-concerten in 2024 op het terrein van de Münchner Messe ongeveer 730.000 € aan investeringsmiddelen voor het behoud van de structuur hebben opgeleverd.

Wat nu nodig is:

1. Het aandeel van het cultuurbudget voor de subsidiëring van populaire muziek op federaal, deelstaat- en gemeentelijk niveau aanzienlijk te verhogen (de eisen van de LiveMusikKommission ).

2. Naar het voorbeeld van de Duitse toerismestrategie een interdepartementaal ‘Nationaal actieplan LiveKultur’ te ontwikkelen, waarin bindende doelstellingen, concrete stimuleringsinstrumenten en duidelijke verantwoordelijkheden worden vastgelegd voor het behoud en de versterking van livemuziekpodia, clubs en festivals in Duitsland. Deze strategie moet op korte termijn worden uitgewerkt tijdens een live-top, waarbij de betreffende live-verenigingen worden betrokken.

3. De voortzetting van het door opheffing bedreigde federale geluidsweringsprogramma via het Duitse ministerie van Bouwzaken.

4. Het onderzoeken van de invoering van een speciale heffing voor de livemuzieksector: de Wetenschappelijke Dienst van de Duitse Bondsdag heeft bevestigd dat een dergelijke overheidsheffing – naar het voorbeeld van de filmsubsidie – juridisch mogelijk is. Met name aan internationaal opererende ticketbedrijven zou een vrijwillige deelname aan het Live Music Fund moeten worden voorgesteld. Anders zou een verplichte heffing moeten worden ingevoerd. (Bron: Wetenschappelijke Dienst van de Duitse Bondsdag (2026) „Organisatoren van livemuziek in Duitsland“ Referentienummer WD 1 - 3000 - 007/26, WD 3 - 3000 - 060-26, WD 4 - 3000 - 039/26)

Bovendien zouden gesubsidieerde instellingen voor hoge cultuur via het Live Music Fund Germany moeten worden verplicht of gemotiveerd om bij te dragen aan het behoud van het popcultuurlandschap in al zijn breedte.

5. De bondsregering wordt opgeroepen om, in overleg met de deelstaten, een landelijk uniforme certificeringsprocedure in te voeren overeenkomstig § 4 nr. 20a en 20b van de Duitse btw-wet (UStG) voor muziekclubs en locaties voor livemuziek (ongeacht hun rechtsvorm), dat de culturele gelijkstelling met theaters en openbare podia regelt.

Dialoog in plaats van monoloog

De politiek zou de dialoog met vertegenwoordigers van de live- en popcultuur moeten intensiveren. De LiveKomm stelt daarom voor om in het kader van een live-top de uitdagingen van de livemuzieksector centraal te stellen en een actieplan goed te keuren. Deze sector is immers, na de grootschalige terugval van inkomsten uit geluidsdragers, inmiddels de laatst overgebleven relevante inkomstenbron voor artiesten. De kwesties dringen aan, daarom zou er uiterlijk eind oktober een live-top moeten plaatsvinden.