
Berlijn, 22 september 2026 | FREO – Freie Ensembles und Orchester in Deutschland e.V., DEUTSCHE JAZZUNION, PRO MUSIK – Verband freier Musikschaffender e.V. en UNISONO – Deutsche Musik- und Orchestervereinigung e.V. steunen het initiatief van de Bondsraad om lacunes in de loopbaan van zelfstandige kunstenaars op te vullen. De muzikantenverenigingen roepen de deelstaten op om het initiatief snel goed te keuren en zo de weg vrij te maken voor een betere sociale zekerheid voor onafhankelijke kunstenaars.
De sociale zekerheid van zelfstandige muzikanten vertoont tot op heden een aanzienlijke leemte. De sociale verzekering voor kunstenaars neemt hen onder bepaalde voorwaarden op in de wettelijke ziektekosten-, zorg- en pensioenverzekering. Voor tijdelijke inkomensverliezen die voortvloeien uit de bijzondere omstandigheden van artistieke loopbanen ontbreekt tot nu toe echter een vergelijkbare dekking.
Precies hier komt het in 2024 door de deelstaat Noordrijn-Westfalen ingediende initiatief in de Bondsraad om de hoek kijken. Het stelt voor om een extra pijler in de sociale verzekering voor kunstenaars in te voeren, die zelfstandige muzikanten beschermt tegen tijdelijke inkomensverliezen. Het gaat hierbij uitdrukkelijk niet om werkloosheid in de zin van SGB III: muzikanten oefenen hun artistieke beroep ook uit wanneer zij daar tijdelijk geen direct inkomen uit halen. Voor deze bijzondere situatie ontbreekt tot nu toe een passende sociale bescherming.
Artistiek werk houdt immers niet op wanneer een opdracht of een project is afgerond. Het op peil houden van het artistieke niveau, onderzoek en conceptontwikkeling, repetities en artistieke ontwikkeling, het werven van opdrachten en de voorbereiding van nieuwe producties behoren net zo goed tot de professionele activiteiten als concerten, voorstellingen of andere betaalde opdrachten. Periodes zonder vast inkomen vormen daarom voor veel zelfstandige kunstenaars een structureel onderdeel van hun beroepsloopbaan.
Wij juichen het toe dat deze al lang bestaande noodzaak tot actie weer op de politieke agenda staat. De ervaringen met de coronapandemie hebben bijzonder duidelijk aangetoond hoe snel zelfstandige musici door het wegvallen van inkomsten tussen de mazen van de bestaande vangnetten kunnen vallen. Dit wordt nog versterkt door de structureel lage inkomens, waardoor het onmogelijk is om reserves op te bouwen voor tijdelijke inkomensverliezen. Er mag daarom niet pas bij de volgende crisis naar een duurzaam haalbare oplossing worden gezocht.
Naar onze mening moet een nieuwe regeling rekening houden met de feitelijke werk- en inkomensvormen van zelfstandige muzikanten. Deze moet begrijpelijk, onbureaucratisch en praktisch toepasbaar zijn. Een systeem waarin muzikanten premies betalen, maar waarvan zij in geval van nood nauwelijks gebruik kunnen maken vanwege onrealistische voorwaarden, zou zijn doel voorbijschieten.
Wij verwachten daarom dat zelfstandige muzikanten en hun belangenorganisaties in een vroeg stadium worden betrokken bij de ontwikkeling van een concreet model. De sociale verzekering voor kunstenaars is een onmisbaar onderdeel van de sociale zekerheid van zelfstandige kunstenaars en van cruciaal belang voor de vrije kunst- en cultuurscene. Een uitbreiding van het stelsel moet deze verworvenheid versterken en mag noch de bestaande uitkeringen en toegangsmogelijkheden verslechteren, noch de werking van de sociale verzekering voor kunstenaars in gevaar brengen.
Wij doen een beroep op de Bondsraad om het initiatief spoedig goed te keuren en de bondsregering op te roepen om via het stelsel van de sociale verzekering voor kunstenaars dekking te bieden voor hiaten in de loopbaan van zelfstandige kunstenaars, of om een passend voorstel in te dienen voor de invoering van een dergelijke dekking.
Het doel moet een oplossing zijn die recht doet aan de bijzondere omstandigheden van artistieke loopbanen, praktisch uitvoerbaar is en op lange termijn bijdraagt aan een betere sociale zekerheid.
Lena Krause, directeur van FREO e.V.:
„Onafhankelijke ensembles en orkesten ontstaan uit langdurige samenwerking, vertrouwen en gezamenlijke artistieke ontwikkeling. Tegelijkertijd dragen de zelfstandige musici een groot deel van het economische risico zelf. Wanneer engagementen wegvallen of inkomsten onverwacht instorten, mag dat niet direct leiden tot sociale onzekerheid. Het initiatief in de Bondsraad pakt daarom een reële leemte in de sociale zekerheid aan en kan een al lang noodzakelijk politiek debat hierover op gang brengen. Er is nu een oplossing nodig die aansluit bij de werkrealiteit van de onafhankelijke muziekscene.”
Camille Buscot, directeur van de Deutsche Jazzunion:
„Momenteel kunnen freelance jazzmuzikanten hun gages niet zo vaststellen dat inkomensverlies wordt opgevangen, en we zijn nog ver verwijderd van redelijke minimumgages. Des te belangrijker is het om aan de schroef van de sociale zekerheid te draaien en recht te doen aan deze arbeidsrealiteit. Het initiatief in de Bondsraad is hier een essentiële stap. Maar daarvoor is samen met de verenigingen een praktijkgerichte en duurzame oplossing nodig.“
Ella Rohwer, mededirecteur van PRO MUSIK – Verband freier Musikschaffender e. V.:
„Voor zelfstandige muziekmakers betekenen periodes zonder honorarium geen stilstand in hun loopbaan. Ook tussen betaalde opdrachten door wordt er gerepeteerd, ontwikkeld, klanten geworven en voorbereidingen getroffen. Dit werk maakt deel uit van onze professionele realiteit – maar tot nu toe is er geen sociale zekerheid voor. Wij steunen daarom met klem het initiatief van de Bondsraad uit Noordrijn-Westfalen.“
Robin von Olshausen, directeur van UNISONO:
„Ook muzikanten in loondienst kennen overgangsfasen – tussen contracten, bij tijdelijke aanstellingen of bij ingrijpende veranderingen binnen ensembles. Voor zelfstandige collega’s zijn dergelijke gaten echter een permanent onderdeel van hun loopbaan, zonder dat er tot nu toe een passende sociale zekerheid voor bestaat. Het initiatief in de Bondsraad pakt dit structurele probleem aan en verdient daarom steun.”
Meld je nu aan voor onze eventletter en blijf altijd up-to-date met het laatste nieuws uit de eventbranche.