Federaal geluidsweringsprogramma op de rand van de afgrond: het samengaan van wonen en cultuur staat weer onder druk

Hamburg, 2 september 2026 – Geluidsklachten van omwonenden behoren in heel Duitsland tot de meest voorkomende redenen voor ingrijpende beperkingen en sluitingen van muziekclubs en festivals. Met het federale geluidsbeschermingsprogramma werd in 2026 voor het eerst een landelijk proefprogramma opgezet dat in deze conflictsituatie echte oplossingen biedt. Met ongeveer 3 miljoen euro uit de begroting van het Bondsministerie van Huisvesting, Stedelijke Ontwikkeling en Bouw (BMWSB) werden geselecteerde muziekpodia ondersteund bij de uitvoering van geluidswerende maatregelen, waardoor de eerste, dringend noodzakelijke verlichting voor culturele instellingen, woonwijken en gemeentelijke stadsplanning mogelijk werd gemaakt.

Voortzetting van het nieuwe programma alweer in gevaar

De ontwerpbegroting 2027 van het BMWSB voorziet tot nu toe niet in een voortzetting van het proefprogramma. Hoe groot de behoefte op nationaal niveau is, blijkt uit het hoge aantal van 136 blijken van belangstelling met een totaalvolume van 16,1 miljoen euro – het programma was daarmee meer dan vijf keer overtekend.

Ook al valt cultuursubsidie in Duitsland grotendeels onder de bevoegdheid van de deelstaten en gemeenten, het federale geluidsweringsprogramma is geen algemene cultuursubsidie. Het is een instrument van het bouw-, stadsontwikkelings- en emissiebeschermingsbeleid. Verwijzingen naar de federale bevoegdheid schieten daarom tekort: Juist daar waar de federale overheid door middel van bouwrechtelijke kaders – bijvoorbeeld met de „Bau-Turbo“, beoogde verdichting en nieuwe stedenbouwkundige doelstellingen – de bouwontwikkelingen in beslissende mate mede vormgeeft, mag de financiering van de daaruit voortvloeiende conflictoplossing niet uitsluitend bij de deelstaten en gemeenten liggen.

In de geest van het ‘connexiteitsbeginsel’ moet het volgende gelden: wie op federaal niveau nieuwe eisen stelt en stedenbouwkundige doelstellingen vastlegt, moet de deelstaten en gemeenten bij de uitvoering daarvan ook ondersteunen met de benodigde middelen. Dit geldt in het bijzonder voor geluidsisolatie, die de voorwaarden schept om (nieuwe) woonvormen en de vaak al eerder aanwezige cultuur in dichtbevolkte gebieden duurzaam met elkaar te verzoenen.

„Cultuurbeschermingsgebieden“ uitdrukkelijk genoemd in het regeerakkoord

Het regeerakkoord van CDU/CSU en SPD noemt het samengaan van wonen en cultuur uitdrukkelijk als een nagestreefde stedenbouwkundige taak. Daarin staat: „Er zijn ‚cultuurbeschermingsgebieden‘ nodig waarin bestaande rechten worden beschermd en clubs als culturele locaties worden erkend in de bouwverordening en worden meegenomen in de Technische Richtlijn voor Geluidsbescherming (TA Lärm). Bovendien moeten het ruimtelijke-orderecht en de TA Lärm verder worden ontwikkeld om gebruiksconflicten tussen wonen, bedrijfsleven en landbouw op te lossen.”

De voortzetting van het federale geluidsbeschermingsprogramma is een zeer concrete en in de praktijk beproefde bijdrage om deze ambitie in de praktijk te brengen en deze zelfgestelde doelstelling te verwezenlijken.

De LiveMusikKommission, de BDKV en de Bundesverband Soziokultur doen daarom een beroep op de federale minister van Bouw, Verena Hubertz, en de regeringsfracties om de voortzetting van het federale geluidsbeschermingsprogramma tijdens de begrotingsbesprekingen voor 2027 te steunen en te zorgen voor een op de behoeften afgestemde financiering.

Geluidswerende maatregelen bij muziekpodia zijn een cruciaal instrument om vermijdbare gebruiksconflicten in steden en gemeenten te voorkomen, bestaande culturele locaties te behouden en een gemengde, levendige en ook voor jongeren eerlijke, bruikbare stadsontwikkeling mogelijk te maken. De voortzetting en uitbreiding van het programma zou daarom een belangrijk signaal van de federale overheid aan de gemeenten zijn – voor planningszekerheid, levende culturele diversiteit en voor een duurzaam samengaan van wonen, cultuur en alle generaties.

Citaten van vertegenwoordigers van de verenigingen:

Christian Ordon, directeur van de LiveMusikKommission e.V.:

„Voor ons is het onbegrijpelijk dat de voortzetting van het federale geluidsweringsprogramma ter discussie staat – en dat zelfs nog vóór de evaluatie. De behoefte is zeer duidelijk aangetoond door 136 blijken van belangstelling uit het hele land en een aangevraagd subsidiebedrag van 16,1 miljoen euro. Het programma is geen vrijwillige aanvullende subsidie voor individuele culturele instellingen, maar een concreet, bewezen effectief stedenbouwkundig instrument voor de combinatie van wonen en cultuur. Juist nu de federale overheid in het kader van het „Bau-Turbo“-programma eventuele conflictsituaties door toenemende woningbouw en verdichting verergert, is er ook betrouwbare ondersteuning nodig voor de noodzakelijke conflictvermindering.”

Johannes Everke, directeur van de BDKV (Bundesverband der Konzert- und Veranstaltungswirtschaft e.V.):

„Cultuurlocaties maken steden en wijken pas echt leefbaar en aantrekkelijk. Ze brengen mensen bij elkaar en creëren een aanzienlijke meerwaarde die veel verder reikt dan podia en evenementen. Als steden groeien en nieuwe woonbebouwing dichter bij bestaande culturele locaties komt te liggen, mag juist datgene wat jarenlang heeft bijgedragen aan de aantrekkelijkheid van deze locaties niet in gevaar worden gebracht. Geluidsisolatie is een investering in levendige steden, waarin wonen, cultuur en economische ontwikkeling duurzaam met elkaar kunnen samengaan.”

Georg Halupczok, voorzitter van de Bundesverband Soziokultur:

 „Sociaal-culturele centra zijn plekken van culturele diversiteit, ontmoeting en democratische participatie – en ze liggen vaak midden in historische stadswijken. Betrouwbare geluidsisolatie schept de bouwkundige voorwaarden ervoor dat wonen en cultuur blijvend samengaan. De voortzetting van het federale geluidsisolatieprogramma is daarom een belangrijk signaal voor het behoud van levendige, diverse en op het algemeen belang gerichte culturele plekken in onze steden en gemeenten.”